Karı koca sessizce oturuyorlardı. Kadın, elinde gazete, bulmaca çözüyor, erkek bir şeyler içiyordu. Alkol, tütün kokusu her yanı sarmıştı. Sağda solda biblolar, antika eşyalar, orijinal tablolar geniş salonu süslüyordu. Hemen köşede bir piyano vardı. Her şey yerli yerindeydi; düzenli, bakımlı. Pencereye yakın bir yerde duran kafeste muhabbet kuşu çevreyi seyrediyordu. Saksıların çokluğu dikkat çekiciydi. Nar çiçeği, menekşe, küpeli... Salonda çıt çıkmıyordu. Her şey derin bir sessizliğe gömülmüştü. Eşyalardan eşyalara geçen bir yorgunluk, bir bitkinlik havası seziliyordu. Eşyalar ve karı koca uyum içindeydiler; halsiz ve yorgun. Tıpkı eski bir siyah beyaz filmin buğulu, hışırtılı bir sahnesi gibi, insanları seçilemeyen flu bir tablo gibi; silik ve kıpırtısızdılar. İkisi de kendi içine gömülmüştü. Hissettikleri tek şey, derin bir boşluk duygusuydu. Belli ki insan bu yaşta dinginliği, loşluğu ve yumuşaklığı arıyordu. Uyumu, rahatlığı. Bu yüzden bitkilere, hayvanlara, bulmacalara dönüyor; bu yüzden denize ve sokağa açılan bir pencere, onun bütün dünyası oluyordu.

Kadının omzunda ince, kırmızı bir şal vardı. Bu şal, beyaz, gümüşî renkli saçlarını iyice ortaya çıkarıyordu. Ellerindeki siyah eldivenler ise ilginç bir görüntü oluşturuyordu. Sanki balodan yeni gelinmiş, çıkarılmaları unutulmuştu. Sürekli iç geçiriyor, etrafta bir şeyler aranıyor, bazen de dalıp dalıp gidiyordu. Sonra tekrar kendini toplayıp bulmacanın içinden çıkmaya çalışıyordu. Ama bu yaşlarda gazete bulmacalarına bile hafıza yetmiyor, çoğu kez yarıda bırakmak zorunda kalınıyordu. Televizyon açıktı ama sesi kısılmıştı. Anlamsız görüntüler ekranda akıp duruyordu.

Kedi zıplayıp, gazetenin altından süzülerek, koltukta oturan kadının kucağına kıvrıldı. Kadın, gazeteyi bir kenara koyup, kedinin çenesinin altını okşamaya başladı. Kedi gözlerini yumup, keyifli hırıltılar çıkarmaya başladı.

Kadın bir süre sonra kalkıp mutfağa geçti. Titreyen elleriyle getirdiği kahveleri dökmemeye çalışarak, fincanın birini özenle eşinin bulunduğu masaya diğerini de kendi küçük sehpasına bıraktı. Sessizliği bozmak istedi. Müzik setine doğru giderken parmaklarını piyanonun tuşlarına dokundurdu. Piyanodan çıkan sesler salonda yankılandı. Sonra müzik setine Vivaldi’yi koydu.

Adam, masanın üstünde duran paketten bir sigara çıkardı. Kahveyle sigara içmesini çok severdi. Sigarasını yakıp, kahvesini yudumladı. Sigarasından derin bir nefes çekip dumanı salonun boğucu havasına doğru üfürdü. Hanımı tekrar gazetenin bulmacasına dönmüştü. Salon Vivaldi’nin yumuşak nağmelerine teslim olmuştu. Muhabbet kuşu hareketlenmiş, müzik sesine tepki vermeye çalışıyordu.

Araba kornaları sokaktan salona taşıyordu. Ama onlar dışarıyı merak etmiyor, perdelerin arkasına gömülmüş ıssız, titrek bir hayatı yaşıyorlardı.

Birbirleriyle konuşmuyorlardı. Bazen bütün bir gün konuştukları kelime üçü beşi geçmiyordu. Bu kırgınlıktan değil, yorgunluktan ve ümitsizliktendi. Sanki dil aralarından çekilmişti. Konuşacakları, tartışacakları şeyler o kadar azalmıştı ki, soru sormak bile anlamını yitirmişti. Çünkü birinin vereceği cevabı diğeri önceden biliyordu. İçi boşalmıştı kelimelerin, konuşmalar anlamını yitirmişti. Bakışlar her şeyi anlatmaya yetiyordu.

Gündüzler gecelere koşuyordu, geceler gündüzlere. Ama bütün bunların onlar için bir anlamı yoktu. Uyanık kalmak ya da uyumak onlar için hiçbir anlam ifade etmiyordu. Uyurken yarı yarıya uyanık, uyanıkken yarı yarıya uykulu idiler. Birini diğerinden kesin çizgilerle ayırmak zordu. Sabah ya da akşam. Ne fark ederdi. Duvarlar arasında geçen hayatta, ışıkların, renklerin ne önemi vardı ki?

İniltili bir hayattı artık yaşadıkları. Her tarafları ağrıyordu. Romatizmalar, kalp sıkışmaları, öksürükler. Vücutları dökülüyordu. Bacaklarının dermanı kalmamıştı. Güçlükle çıkıyorlardı merdivenleri. Birbirleri için birer gölgeydiler, birbirlerini tamamlıyorlardı. Biri diğerinin yanından çekilse yıkılabilirlerdi. Vücutlarıyla aralarına mesafeler girmişti. Bazen upuzun, çubuğa dönmüş parmaklarını görünce gülmeli mi yoksa ağlamalı mıydılar bilemiyorlardı. Saçlar aklaşmış, yüzler sarkmış, deriler beneklenmişti. Hayat öz suyunu çekip almıştı onlardan.

Oysa onlar her şeyi denemiş, bütün kapıları çalmış, bütün adreslere koşmuşlardı. Şimdi sadece bekliyorlardı. Ne gidecekleri bir yer vardı, ne de bekledikleri bir şey. Ama yine de beklemeye yazgılıydılar. Sadece ve sadece bekliyorlardı. Geçmişe, yaşanmışlıklara, içlerinin derinliklerine dalıp dalıp gidiyorlardı. Birlikte başlayıp birlikte bitirdikleri tek bir şarkı bile kalmamıştı. Hafıza yaralanmış, yürek yorulmuştu. Hareketler yavaşlamış, incelmiş, tedirginleşmişti. Her gün bir tortu birikiyordu içlerine.

Adam artık vücudunun bir parçası haline gelen, parmaklarına oturmuş yüzüğü ileri geri oynattı. Sigarasından derin bir nefes daha çektikten sonra, salona bakıp, “Her şey burada başlayıp burada bitiyor,” diye düşündü. Evlendikleri gün, evi nasıl dayayıp döşedikleri, eşyaları seçmekte gösterdikleri özen, telaş... Yine bu salon. Kimi eşyalar değişmiş, yenilenmiş, ama görüntü aynı kalmıştı. "Her şey burada başlayıp, burada bitiyor." İşte yine başladıkları yere dönmüşlerdi. Kahkahalı plajların, gösterişli düğünlerin çok uzağındaydılar. O ilkyaz esintilerinin, boğaz akşamlarının, hepsinin bir yanılsama, sadece ve sadece bir yanılsama olduğunun farkına varmışlardı. Hırsların, gösterişlerin, ışıkların arasında hayatın yitip gittiğini görüyorlardı. Ama zaman geçip gitmemişti. Hayır, zaman geçip gitmemişti. Dönüp geri gelmişti. Hem de bütün tortusuyla gelip oturmuştu orta yere.

İşte her şey bitmiş başa dönmüşlerdi. Ama yeniden başlayacak ne güçleri ne de arzuları kalmıştı. Yorgun ve ıssızdılar. Dönüp dolaşıp başladıkları yere gelmişlerdi. Ama albümdeki resimlerden günden güne uzaklaşıyorlardı. Aynalar acımasızdı. İçilen kahveler, uzun uzun denize bakmalar, dalıp dalıp gitmeler. Sonra derin derin iç çekmeler. Hayır, ne unutuşta ne hissetmeden yaşamada teselli yoktu. Kadehlerde, tütünlerde, albümlerde. Hayır, hiçbirinde teselli yoktu. Gözlerini saatten alamıyorlardı. Akrep ve yelkovan birbirini izliyor, takvim yaprakları tükeniyor, onlar televizyonun karşısında bir koltukta sızıp kalıyorlardı.

Adam kahvesini yudumlarken tam karşısındaki tabloya takıldı gözü. Çok sevdiği bir dostu getirmişti, düğün hediyesi olarak. “İnsan bir tablo kadar bile gerçek değil,” diye düşündü. İşte tablo orada yıllardır asılı duruyordu. Dostu ise çekip gitmişti bu dünyadan. Peki insan bu kadar güçsüzken ve sonunu, her şeyi biliyorken nasıl olur da her parıltıya aldanabilirdi? Hayır, insan, gölgesi kadar bile gerçek değildi, bir tablo kadar bile var değildi. İşte tablo oradaydı, ya dostu?

Kadın, eldivenlerini iyice düzeltip elleriyle bacaklarını sıvazlarken "Sızlıyor," dedi sessizliği bozarak. "Her yanım sızlıyor. Saçlarımın çekildiğini hissediyorum, üşüyorum." Adam kahvesini bitirmişti. Eşine baktı. Ne demek istediğini anlamıştı. "Güneş," dedi pencereye bakarak. "Günlerdir görmüyorum. Hep bir alacakaranlık. Mevsimler de değişti. Tuhaflaştı. Önce bir aydınlık oluyor, arkasından gölgeler. Ve yağmurlar, yağmurlar. Hep güneşsizlikten. Güneşsiz olmuyor. Vücudumuz dayanamıyor. Bütün sızlamalar ondan.”

Kadın hâlâ dizlerine bakıyordu. "Ama bu haksızlık," dedi eldivenli elleriyle dizlerini ovuştururken. Vivaldi’nin içe işleyen nağmelerine muhabbet kuşunun sesi karışıyordu. "Tıpkı bir İskandinav ülkesi gibi," dedi adam, "yağmur, yağmur. Her şey çürüyecek böyle giderse." Sesi kırgındı. Sustu. Başını yere eğdi. Adam sigarasını söndürdü. "İşte hayat bu," diye düşündü tıka basa dolu kül tablasına bakarken. "Üzerinde günler söndürülmüş bir bir. Kimi yarım bırakılmış, kimi sonuna kadar içilmiş. Filtrelerinde ruj izleri, dudak kanamaları. Küllere boğulmuş izmaritler. İşte ömür bu; boşaltılmayı bekleyen bir kül tablası." Yeniden bir sigara yaktı. Kadın, yarım bıraktığı bulmacasına döndü. Dışarıdan yağmurun sesi geliyordu. Adamın gözü kül tablasına takılıp kalmıştı. İçi izmarit doluydu.

Bir süre hiç konuşmadılar. Adam kalkıp pencereye yaklaştı. Yağmur damlaları camdan süzülüyordu. Ne vakit yağmur yağsa kızının sorduğu soru geliyordu aklına. Bir zamanlar küçümsediği ama şimdilerde içini titreten o sarsıcı soru: "Baba, ya bu yağmurlar..." Elleriyle pencerenin buğusunu silip dışarıya baktı. İlle de evleri deniz görsün istemişlerdi, aylarca deniz gören ev aramışlardı. İşte deniz karşılarındaydı ve sise gömülmüştü. Uzakta, açıklarda hareket edip etmediği seçilemeyen bir gemi gözüküyordu. Hava kararmak üzereydi. Sonbahar gelmiş, mevsim yere, göğe, ağaçlara değmişti. Hava yavaş yavaş soğumuş, rüzgârlar, yağmurlar başlamıştı. Sokak boyu asfalta saçılmış yapraklara yağmur yağıyordu. Güvercinler sanki yağmurun tadını çıkarıyor, sağa sola uçuşuyorlardı. Kahveden dışarı çıkarılmış plastik sandalyeler yağmurla birlikte yeniden içeri alınıyordu. Asfalta vuran sokak lambalarının ışığı ıslak zemini ve sağda solda oluşmuş küçük su birikintilerini renkten renge sokuyor, araba farları ve vitrin ışıkları ise bu renk ve ışık oyununu sanki tamamlıyordu.

Rüzgâr, yağmur damlalarını camlara vuruyordu. Sigarasından derin bir nefes daha çekip, buğulu camlara doğru üfürdü. Duman dağılınca karşıdan karşıya geçmekte olan küçük bir kız çocuğunu fark etti. Bu arada karısı da yanına gelmişti. Yağmur iyice hızlanmıştı. "Hatırlıyor musun?" dedi, karşıdan karşıya geçmekte olan çocuğa bakarak. "Dilara üç ya da dört yaşındaydı. Yine böyle yağmurlu bir gündü. Gök gürlüyor, şimşekler çakıyordu. Gündüz olmasına rağmen hava neredeyse kapkara olmuştu. Önce tam karşılarda bir aydınlanma oluyor, arkasından gürültülü bir şimşek çakıyordu. Ürkütücü bir atmosferdi. Âdeta her yanı seller götürüyordu. Dilara yağmurdan tedirgin olmuş "Baba," demişti bana sokularak, "bu yağmur ya hiç durmazsa?" Ne diyeceğimi şaşırmış, sadece gülümsemiştim." Sonra sustu. Gözleri dolmuş, sesi çatallaşmıştı. Sigarasını çekerken ellerinin titrediğini gördü hanımı. Yağmur iyice hızlanmış, şimşekler çakmaya başlamıştı. "Bu yağmurlar hiç dinmeyeceğe benziyor," dedi bilinçsizce. "Her şey çürüyecek." Derin bir sessizlik oldu. Rüzgâr yol boyu sıralanmış ağaçları sallıyordu.

Bir süre hiç konuşmadan pencereden yağmuru seyrettiler.

Yeniden yerlerine oturdular. "Korkuyor musun?" dedi karısı. Göz göze geldiler. Adam cevap vermedi. Sonra mahcup ve kırgın bakışlarını birbirinden kaçırıp yere indirdiler. Kadın eldivenleri fark etti. Çıkarıp bir kenara koydu. Benekli elleri, çubuk gibi parmakları yine ortaya çıkmıştı. Dışarıda yağmur sesleri, rüzgârın salladığı ağaçların hışırtıları odaya kadar taşıyordu. Gök gürültüsü içlerini ürpertiyordu. Yağmur seslerine, Vivaldi’nin yumuşak nağmeleri ve muhabbet kuşunun sesi karışıyordu. Çakan şimşeğin aydınlığı, odanın duvarlarına yansıyor, çeşit çeşit görüntüler oluşturuyordu. İkisi de hiç kıpırdamadan saatlerce bu görüntülere dalıp gittiler.

DOSYA:  ÖYKÜDE BİLİNÇAKIŞI TEKNİĞİ

1980 sonrası öykücülüğümüze bakarken anılması gereken ilk isim kuşkusuz Cemil Kavukçu’dur(1951). Çünkü Cemil Kavukçu günümüz öykücülüğünün en üretken, en nitelikli isimlerinden biridir. Kavukçu, öykü dünyasını Sait Faik-Orhan Kemal öyküsünün kesiştiği yerde kurmuştur. Bu anlamda onun için, özellikle Orhan Kemal’in açtığı yolu estetize etmiştir diyebiliriz. Öykülerinde gündelik yaşamımızda varlıklarını bile hissetmediğimiz küçük insanların sıradan yaşamlarını, “tutunamayanları”, bir köşeye itilmişleri, sokak serserilerini, delileri, meczupları, alkolikleri gündeme getirmiştir. Bu yüzden onun en ayırt edici özelliği bir dönem çok gözde olan “küçük insan”ı yeniden Türk öykücülüğüne kazandırmış olmasıdır.

Kavukçu’nun öykülerinde tematik “çeşitlilik”ten çok tematik “odaklaşma” gözlenir. Çağdaş insanın yaşadığı yalnızlık, korku, iletişimsizlik ana ilgi alanları olurken, bunları aşmak için kasabada geçen çocukluğu, ergenliği önemli bir kaynak/açılım olarak değerlendirmiştir. Kasabanın hem insanı saran, yaşatan sıcak/dost atmosferi, hem de gelecek vadetmeyen boğucu yanı üzerinde durmuştur. Kavukçu’nun öyküsü iki ana damardan akar. Birincisi kasabadaki insanlık manzaralarından oluşan damar (ki onun öykülerini yasladığı en önemli damar), diğeri ise büyülü gerçekçilik diyebileceğimiz ikinci damar. Kavukçu, birinci seçimde (yalnız, tedirgin ve yenilmiş insanlar) oldukça başarılıdır. İkinci damar ise Gemilerde Ağlarmış’daki “Unutulmayan”, Bilinen Bir Sokakta Kaybolmak’taki “Ludwing Grundig”, Yalnız Uyuyanlar İçin’deki aynı adlı öykü, “Kuzeydeki Kum Kosterleri”, “Kargalar Rotası” öykülerinde sergilediği büyülü gerçekçilik yaklaşımıdır.

Kavukçu, genelde olaysız, entrikasız, durum ve atmosfer öyküleri yazar. Öykülerde bir anın, ruhsal bir durumun tespitini yapar. Onun öyküde aradığı sadelik ve yalınlıktır. O, öykülerin hayatta olduğu gibi sadelikle, süslemeden anlatılmasından yanadır. Bir hayatın, bir kişinin, olayın öyküye/yazıya  dönüştürüldüğünde aslından uzaklaştığını düşünür ve bunu bir çok öyküsünde eleştirir.

Murat Yalçın (1970), öykülerinde, yerleşik, kabul görmüş anlatı kalıplarına mesafeli, deneysel, yenilikçi bir yazınsal tutumu benimser. Bu anlamda öykülerinde, genel okurdan çok, yazmayı, yazıyı mesele edinmiş, daha sınırlı bir okur kitlesini ilgilendirecek bir edebiyat anlayışını gözetir. Anlatarak, izah ederek değil, anlatamayarak, hatta anlatmanın imkânsız olduğunu belirterek ve giderek susarak meselesini aktarmayı seçer. İmalar, çağrışımlar, kısaltmalar ve susmalarla kendine has bir tahkiye oluşturmaya çalışır. Gerilmiş bir dille, sıkı dokunmuş, deşifreye muhtaç metinler üretir. Ancak özgünlük ve farklılığın onda suni bir çabadan çok, kendini izahın kaçınılmaz bir sonucu olarak dışlaştığını görürüz.

Onun öykü anlayışını, azaltmak, tüm fazlalıkları atmak ve rafineleşmek olarak formüle edebiliriz. Bu nedenle öykülerinde metaforik söylem ve aforizma yaklaşımları belirgindir. Böylece çağrışımlar, zihni gelgitler, bilinçaltı metinlerde işlevseldir. Söylediklerine değil söylemediklerine dikkat çekmek isterken, yazıda, niyetlerle, varılan yerlerin farklılığını açık etmeye çalışır. Bu yüzden de hep sözcüklerle mücadele eder. Üretilen anlamların neye tekabül ettiğini sorgular.

Yalnızlık, melankoli ve nostalji onun öykülerinin en belirgin temalarıdır. İster bir yazar/anlatıcı isterse üçüncü bir kişi anlatılsın, öyküler çoğunlukla içe dönük bir benin hesaplaşmaları ve yüzleşmeleriyle oluşur. Kahramanlar, vefadan, dostluktan uzak kişisel bir yaşantı sürdürmektedir. Dışarıda ise kaotik bir ortam ve kötülük vardır. Bu da bireyi kaçınılmaz bir yalnızlığa sürüklemektedir. Anıların, zamanın, ilişkilerin künhüne varmak isteyen anlatıcı, bilinçaltı gelgitleriyle yaşanan olumsuzlukları çözmeye çalışır. Gün boyu suskunluğunun yankısı, konuştuğunun,  konuşamadıklarının yankısı, yatakta bir yalnızlık anında zihninde dönenip durur. Hikâye, yalnızlığın ipinin iyice gerildiği anda oluşmaya başlar.

Murat Gülsoy (1967), sürekli yenilikçi arayışlar içerisinde olan, kelimenin tam anlamıyla bir “atölye öykücüsü”dür. Pek çok öyküsü, özgünlük, biçimsel arayışlarının bir yansımasıdır. Yazıyı, hayatla yüzleşmenin bir aracı yapar. Edebiyatı hayatın içine sokup, kurgu ve gerçeği karşılaştırarak, hayatı yazınsal düzlemle, edebiyatı yaşamsal alanlarla test eder. Gülsoy, gerçeğin yazıya aktarılırken nasıl doğal hâlinden kopup başka bir biçime dönüştüğünü gündeme getirir. Zihinsel işleyişlerin yöntemini tartışırken, bu işleyişi de edebiyat algısı üzerinde irdeler. Onun öykülerinin büyük çoğunluğu üstkurmaca özellikleri taşır. Kurgu içinde kurgu, okuru öykünün yazılış sürecine ortak etme, başka metinleri öykülere dayanak yapma (metinlerarasılık) anlayışı öykülerde baskın yaklaşımlardır.

Murat Gülsoy ilk öykü kitabı Oysa Herkes Kendisiyle Meşgul’de (1999), adeta daha sonra bütün bir öykü serüveninde işleyeceği temaların ve yazın anlayışının genel çerçevesini çizer. Öykülerin tümü, yazı, yazmak ve edebiyat üzerine oturur. Edebiyatın kendisi öykülerin temel sorunsalıdır. İkinci kitap Bu Kitabı Çalın (2000) postmodern öykünün neredeyse tüm özelliklerini bünyesinde barındırır. Kitap bir üstkurmaca olarak tasarlanmıştır. Özne her zaman kurgunun kendisidir. Anlatım, kurgu ve oyun anlayışı, yazarın klişeleri, hayat ve yazı ilişkileri, yaratım olayı gibi edebiyatın temel sorunları öykü içinde tartışılır. Oyun ve bulmaca öğesi hep öne çıkarılır. Âlemlerin Sürekliliği ve Diğer Hikâyeler’deki (2002) öykülerin kahramanı/anlatıcısı yine yazardır. Bir öyküyü kurgularken hem öykünün oluşum serüveni hem de çevrenin bir yazara olan bakışını harmanlayıp yeni bir metne dönüştürür. Yazar bu serüvende kurgusal dünya ile dışsal dünyayı aynı anda yaşarken, kurgu ve gerçek konusunu, edebiyatın biçimsel sorunlarını öyküsünde işler. Bu süreçte sandığı gibi “edebiyatın sentetik bir şey olmadığını” keşfeder. Binbir Gece Mektupları (2003), masallar, büyüler, rüyalar evreninde gezinir. Öyküler, mektuplardan oluşur. Mektup biçimi, okurla söyleşmeye uygun bir yazış biçimi olduğu için, Gülsoy pek çok öyküsünde  bu biçimi tercih eder. Bu An’ı Daha Önce Yaşamıştım (2004) ise, ağırlıklı olarak deja vu kavramı etrafında oluşturulur.

1980 sonrası öykücülüğümüzde yalnızlık, yüzleşme ve içe dönüş temalarını ağırlıklı olarak işleyen öykücülerden olan Özcan Karabulut (1958), yayınladığı beş kitabıyla, 1980 ile 2000 arası yaşananların bir tutanakçısı gibidir. İlk öyküsünün ikinci paragrafında bir kahraman “koyu bir yalnızlık düğümleniyor boğazıma” der. Bu, onun yirmi yıllık öykü serüveninin bir ipucu gibidir. Bu ilk kitapta (Karşı Öyküler, 1984) “yalnızlık”, toplumsallık adına aşağılanır, yalnızlığın aşılması önerilir.

Onda yalnızlık, doğrulara olan güvensizlikten değil geçmişe olan özlemden kaynaklanır. 12 Eylül kesintisiyle birlikte kolektif dostluklar bitmiştir. Dostların kimi tutuklanmış kimi de başka yönlere savrulmuştur. Marş sesleri kesilmiş, ev, kahve arkadaşlıkları sona ermiş, dayandıkları temeller yıkılmış, mücadeleleri yenilgiye uğramıştır. Bu insanların yaşadıkları derin bir boşluktur. Kurtarılmış mahalleler, pankartlar, sloganlar ortalıktan çekilmiştir. Artık kentler de, kent insanları da davalarına ilgisiz, duyarsızdır. Sanki hiçbir şey olmamış, geçmişte o coşkulu günler yaşanmamış, mücadeleler yapılmamış gibidir.

Hayata dostlarıyla, mücadeleleriyle tutunmuş bu insanların etrafları boşalınca tam bir hayal kırıklığı ile yalnızlığa “düşer”ler. Bir şekilde ideolojik geçmişleri olan insanların, inandıkları ideolojileri eski parlak günlerini yitirmiş, giderek gözden düşmüştür. Bunlar da bir yandan eski ideolojilerine bağlı kalmak isterlerken bir yandan da yeni hayata tutunmaya çalışırlar. Hayatta tek amaçları “örgütlenmek” olan insanları ideolojik bir değişimin yaşandığı günlerde ne yapacaklardır? Baskılar, çözümsüzlükler, etrafın boşalması yalnızlığı doğurur, giderek besler.

            Özcan Karabulut, Hüzünle Bazı Günler (1990), Baştan Sona Yalnızlık (1997), Belki de Kaybeden Zaman (1998), Aşkın Halleri’nde (2000) ağırlıklı olarak siyasal/toplumsal olayların bireydeki duygusal yansımalarını öyküleştirir. Devrimci gençler, dağdaki gerillalar, Sivas olayları, cumartesi anneleri, eski tüfekler, dünyadaki devrimci sosyalist mücadele öykülerinde yerlerini alır. Ama bunlar öyküde özne değildir. Çoğu kez bir fon olarak kalırlar. Tiplerini kahramanlaştırmak için siyasal tutumlarını, zayıf yanlarını anlatmak için de insani yanlarını öne çıkarır. Ancak bu siyasal tutum altında bireyin kendi özgürlük alanlarını koruması zor, hatta kimi kez imkânsızdır. Siyasal tutum bazen kadın erkek ilişkilerini eşitleyecek bir zemin olarak önerilmeye çalışılsa da sonuçta bir çözümsüzlüğe ulaşılır. Siyasal tutumun hayatı zenginleştirdiği vurgulansa da bunun da iletişimsizliği önleyemediği görülür.

Yekta Kopan (1968) bu dönemde beş kitaba imza atar: Fildişi Karası (2000), Aşk Mutfağından Yalnızlık Tarifleri (2001), Yedi Derste Vicdan Muhasebesi (2003), Kara Kedinin Gölgesi (2005), Karbon Kopya (2007). Yekta Kopan, öykülerini, yüzleşme, aşk, yalnızlık kavramları etrafında oluşturur. İlk kitabı Fildişi Karası’nda (2000), ağırlıklı olarak yazma sorunları ve aşk eksenli bir evren kurar. İkinci kitap Aşk Mutfağından Yalnızlık Tarifleri’nde (2001) aynı izlekleri sürdürür. Kaçırılmış, söylenmemiş aşkların, terk edilmelerin yalnızlaştırdığı insanların acılarını anlatır. Tüm öykülerin odağına yazma sorunsalını yerleştirir. Çoğunlukla anlatıcı yazardır, bir öykücü. Tam buralarda yazının hayatı yansıtmadaki gücünü tartışır. Yazı, kimisi için beğendiği kadının sevgisini kazanmak, kimisi için aşkı/kadınları hayallerde yaşatmak, kimi için de işten kovulmanın izahta bir yöntemdir. Bütün bu insanlar yaşadıkları hâlleri yazıyla aşmak isterler. Ancak, yaşamlarını yazıyla izah etmek isteyen bu kişiler kurmacanın farklı yüzüyle karşılaşırlar. Kopan, Yedi Derste Vicdan Muhasebesi’nde (2003), bilinçaltı göndermeleriyle aşk, yalnızlık etrafındaki yüzleşmeleri sürdürür. Kara Kedinin Gölgesi’nde ise (2005), olay anlatımdan uzaklaşıp, küçük anıların, fotoğrafların metaforlar, aforizmalarla şiirsel-düzyazıya aktarılmasıyla oluşur. Kent, yalnızlık, aşk ve zaman temaları baskındır. Karbon Kopya’da (2007) metinlerarasılığı yine öykülerinin merkezine koyar. Ama bu kez metinlerarasılığı bizzat yazarlardan yaptığı alıntılarla metnin içinde dipnot ve alıntılarla, kolajla gerçekleştirir. Albert Camus, Ludwing Wittgenstein, Oğuz Atay, Selçuk Baran… Borges’in dünyasında dolaşır (“Borges ve Ben”), Kafka’nın hikâyelerini yeniden yazar (“Kafka ile Yolculuk”). Postmodern anlatıların metinlerarasılık ve oyunsuluk yaklaşımları iyice belirginleşir. Beş kitaplık birikimine karşın, Yekta Kopan’ın öykücülüğü, oturmuş, sınırları belirlenmiş bir öykü evreninden çok, sürekli arayış içerisinde olan, biraz dağınık, deneyci bir görünüm sergiler.

Başar Başarır (1970), Kent Kitabı (1992), Eski Şehrin Ayazı (1996), Nedir Hayat (2000), Getirin O Günleri Yakalım Bu Öyküleri (2003), Çıktığınız Hevesle İniniz (2004) kitaplarıyla nitelikli bir öykü evreni yaratır. Nedir Hayat’ta, hayatı, ülkeyi değiştirmeye çalışan insanların dramatik durumlarını ironik bir tutumla yansıtır. Getirin O Günleri Yakalım Bu Öyküleri’nde hayat kurgusu, düzeneği altüst olan insanların yenilgileri üzerine eğilir. Çağdaş yaşamın getirdikleri, bireysel idealler, aşk ve rüyalar bir gün insanın elinde kaçıverir. İnsan artık boşlukta yapayalnızdır. Ya bir köprüde intihar eder (“Köprüdekiler”), ya da aşırı doz marifetiyle canına kıyar (“O Bende”), bir sabah küflenmiş evliliğini hayretle fark eder (“Küf Kokusu”). Aslında ölüm gerçeği varken bu hayatı değiştirmek de mümkün değildir. İnsan gittiği yere kendini götürdükten ve tek gerçek ölüm olduktan sonra, kaçmak da çözüm değildir. Buralarda hayatın oyunsuluğu ve fanilik duygusu öne çıkarılır. Çıktığınız Hevesle İniniz, bir arayış kitabı olur. Her öyküden önce bir grafik ve kıssadan hisse yerleştirerek bir kitap bütünlüğü gözetir. Ancak tematik anlamda diğer kitaplarla benzer yaklaşımları sürdürür. “Yazı Bankası”, “İçim Dışım Bir”, “Uykusuz” öykülerinde postmodern edebiyatın izleri görülür.

                 Genç yaşta kaybettiğimiz Yücel Balku (1969-2003), zengin bir imgelem ve düş gücü, derinlikli/kuşatıcı bir birikim ve kusursuz tahkiyesi ile 1990 sonrası öykücülüğümüzün en parlak isimlerinden biri olmuştur. Tarih ve güncelliği harmanlayıp olağanüstü güzellik ve akıcılıkta şaşırtıcı öyküler kaleme almıştır.           Tarihe eğilip günümüz insanlığının değişmeyen yanlışlarını, trajedilerini devşirir. Doğu kültürünün masal birikiminden, efsanelerden, mitlerden yola çıkarak, heyecan, merak öğelerine yaslı, çağcıl masallar anlattı. Gizemli, özenli, çok katmanlı derinlikli öykülerdir bunlar. Korku, gotik yaklaşımlar, cinayetler, katiller, gizemli arayışlar gözde seçimleri olmuştur. Özellikle katil-anlatıcı yaklaşımı oldukça başarılıdır.

            İlk kitabı Sükût Ayyuka Çıkar’da (2001), hazine peşindeki insanları (“Sisten Sonra”), kesik baş efsanelerini (“Kesik Başın Hikâyesi”), zehirlenen şehzadeleri (“Akarib”), kaybolan manastırı (“Arguri”), gizemli cinayetleri (“Son Promethe”), göldeki batık kasabaları (“Göl”) anlatır. Ölümünden sonra çıkan ikinci kitabı Goncanın Üçüncü Günü’ünde de (2004), sahte cevşenlerle izlenen toplumsal hayatı (“Cevşen”), imparatorun kızını kaçıran aşığı (“Tıley Ya da Hiç”), kendi hayat hikâyelerini anlatan ölüleri (“Aileden Biri”), baba katillerini (“Boğanak”), gölden çıkıp gelmesi beklenilen ölüleri (“Yalnız İğdenin Kokusu”), yılanlaşan insanları (“Yılan ve Erguvan”) öyküleştirmiştir.

            Yücel Balku’nun öykülerinde, postmodern edebiyatta gördüğümüz tarihsellik, metinlerarasılık, eğlence, oyunsuluk, düş ve gerçeğin iç içe geçişi, gizem, ironi, öykülerin yazılış sürecinin okurla paylaşılması yaklaşımları ağırlıklıdır. Balku, ayrıca fantastik edebiyatın gotik, polisiye, korku öğelerini bolca değerlendirir. Onun öykülerinin en dikkat çekici özelliklerinden biri de finalleridir. Öykünün sonunda anlatıcı birden yer değiştirir, anlatıcı aslında kendisinin anlatıcı değil bir başkası olduğunu söyler. Balku, kimi öykülerde de birden fazla final yazarak, okurun dilediğine inanması için ona tercih hakkı sunar.

Yücel Balku sadece iki kitabıyla bile öykücülüğümüzde kendisine seçkin bir yer edinmiştir.