30/4/2009 - HAYAT VE DENEYİM: SEVGİ SOYSAL ÖYKÜCÜLÜĞÜ/ NECİP TOSUN (KİTAPLIK- MAYIS 2009)

                               
              
           Sevgi Soysal’ın 1950 kuşağının birikimi üzerine oturan öykü anlayışı, özgürlük ve başkaldırıya yaslı bir damarı temsil eder. Soysal; Leyla Erbil, Nezihe Meriç, Tomris Uyar, Füruzan, Adalet Ağaoğlu çizgisinde bir öykü evreni oluşturur. Tıpkı onlar gibi öykülerinde, kadın erkek iletişimsizliğini, kadının toplumsal alandaki çarpık algılanışını, sömürülen kadının ezilmişliğini anlatır. Çoğunlukla, sorgulayan, hesaplaşan, yüzleşen kadınları gündeme getirir. Özelikle insanın evrensel yanlarını, aşkı, tutkuyu, insan sevgisini öykülerinin merkezine alır. Onun öykülerindeki sevecen, şefkatli bakış, yalnızlık ve yabancılaşma olgusunu derinlikli bir şekilde ortaya koyması sonucunu doğurur.

         Öykülerinde şiirsellik, ironi ve metaforik yaklaşımlar baskındır. Karşılıksız arzuların, tutkuların yerle bir oluşunu melodrama indirgemeden ironize ederek alaycı bir neşeye dönüştürür. Kahır ve neşeyi, başkaldırı ve yaşama sevincini iç içe başarılı bir şekilde aktarır. Soysal bu anlamda öykücülüğümüzün en güçlü ironistlerinden biridir. İroniyi hem ideolojik kör bakışı eleştirmede hem de melodrama düşmemede bir olanak olarak kullanır. Eleştirel bakışta sadece toplumsal yapıyı değil, bireysel yanlışlıkları da gündeme getirirken, bunların iç içe olduğunu açık eder.

           Döneminin gözde eğilimleri olan varoluşçuluk ve gerçeküstücülük özellikle ilk öykülerinde belirgindir. Ancak onun kahramanlarındaki bunaltı, varoluşsal sorunlardan çok, bir toplumda “kadın” olmanın sıkıntısıdır. Bu anlamda Soysal’ı, beslendiği varoluşçuluktan ayıran en temel çizgi “cinsiyet” yaklaşımıdır. Başkaldırısı ise erkeksi dünyaya ve bir kadın olarak yok sayılmayadır. Soysal varoluşçuluğu, bunalımı daha çok kendi kadınsal gerçeğinden yola çıkarak yorumlamış, öykülerine de böyle yansıtmıştır.

           Anılar, yaşanmışlıklar, tanıklıklar kısaca hayatın bizzat kendisi onun öykülerinin ana malzemeleri olmuştur. Soysal yaşadığı ortamları, gözlemlerini, öfke ve sevinçlerini yazıya aktarır. Bu yüzden pek çok araştırmacı Soysal’ın öykülerinde otobiyografik öğeler saptamıştır. Murat Belge onun öykülerinin “hayatın içine doğru açıldığı”ndan söz eder. Atilla Özkırımlı da benzer bir tespitte bululur: “Sevgi Soysal’ın hayat çizgisiyle yazarlık çizgisi birbirine paralel olarak yürür. Biri ötekinden ayrılamaz ya da soyutlanamaz.” Soysal’da hayat ve sanat ayrıştırılamaz, tüm yaşanmışlıklar onda bir deneyim olarak öykü formatına dönüşür. (Devamı Kitap-lık 127'de)